Thực tế thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

0
101

Người tiêu dùng là những đối tượng sử dụng các sản phẩm, dịch vụ được sản xuất, cung cấp trên thị trường, là nhân tố thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Bên cạnh đó, người tiêu dùng còn là người đánh giá chất lượng của sản phẩm, dịch vụ quyết định đến sự tồn tại của các doanh nghiệp trong nền kinh tế. Trước đây, khi nhà nước còn đang trong thời kỳ bao cấp, thì nhà nước chủ yếu chì quan tâm đến vấn đề sản xuất hàng hóa và cung cấp dịch vụ, vấn đề về quyền lợi người tiêu dùng gần như không được đề cập đến. Nhưng kể từ khi nền kinh tế Việt Nam chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường thì vai trò của người tiêu dùng ngày càng được nâng cao. Kèm theo ý thức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của các doanh nghiệp hay của chính người tiêu dùng thì nhà nước cũng ban hành rất nhiều các văn bản quy phạm pháp luật để luật lệ hóa vấn đề này.

Văn bản đầu tiên quy định về vấn đề này là Pháp lệnh Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 1999, sau đó khi nhận thấy những hạn chế, bất cập và thiếu tính khả thi của Pháp lệnh này khi áp dụng vào thực tiễn cũng như phù hợp với sự hội nhập kinh tế, xã hội toàn cầu, cần thiết phải ban hành một văn bản pháp luật mới để phù hợp hơn. Do đó, Quốc hội đã ban hành Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010 có hiệu lực từ 1/7/2011. Và nhiều văn bản hướng dẫn như Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như đảm bảo thực hiện Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng : Nghị định 99/2011/NĐ-CP hướng dẫn Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Nghị định 185/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng…

Trong đó quy định cụ thể cả về quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng cũng như các biện pháp xử phạt vi phạm trong những trường hợp tổ chức, và cá nhân kinh doanh những hàng hóa dịch vụ xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng đều được quy định cụ thể trong quy định của luật cũng như các văn bản hướng dẫn. Những quyền lợi cơ bản của người tiêu dùng:

– Người tiêu dùng được đảm bảo an toàn về sức khỏe, tính mạng, tài sản , các quyền và lợi ích hợp pháp khác thi mua, giao dịch, sử dụng hàng hóa, dịch vụ được cung cấp trên thị trường.

– Được cung cấp đầy đủ và chính xác về các thông tin:Nguồn gốc, xuất xứ của hàng hóa; tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ; tài liệu chứng từ liên quan đến giao dịch…

– Được quyền lựa chọn hàng hóa theo nhu cầu và điều kiện thực tế. Có quyền quyết định việc tham gia và không tham gia vào các giao dịch và nội dung thỏa thuận khhi tham gia giao dịch với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa.

– Được quyền góp ý với tổ chức, cá nhân kinh doanh về giá cả, chất lượng, phong cách phục vụ, phương thức giao dịch  và những vấn đề khác liên quan đến giao dịch giữa người tiêu dùng và bên cung cấp hàng hóa, dịch vụ.

– Được quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại khi hàng hóa, dịch vụ không đúng tiêu chuẩn, kỹ thuật, chất lượng, giá gải, tính năng, công dụng hoặc nội dung khác mà bên cung cấp dịch vụ, hàng hóa đã niêm yết, công khai, quảng cáo hoặc cam kết.

– Được quyền khởi kiện, khiếu nại, tố cáo về các vấn đề có liên quan theo quy định của pháp luật để bảo vệ quyền là lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.

– Được tư vấn và hỗ trợ kiến thức về tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ.

– Được quyền tham gia xây dựng chính sách, pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Vấn đề thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Dù pháp luật đã quy định gần như toàn diện các vấn đề về quyền lợi của người tiêu dùng cũng như ban hành các chính sách pháp luật để thực thi các quy định của pháp luật. Nhưng trên thực tế thì vấn đề này có thực hiện được đúng theo những gì pháp luật đã quy định, có đảm bảo được quyền lợi của người tiêu dùng hay đã xử lý được những hành vi vi phạm luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của những tổ chức, cá nhân kinh doanh trên thị trường hay chưa, còn là một vấn đề rất được dư luận quan tâm.

Thực tiễn cho thấy, các tranh chấp liên quan đến vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mới chỉ dừng ở bước hòa giải, vì các doanh nghiệp thường sẽ tự chủ động khắc phục những hậu quả do hàng hóa, dịch vụ của mình gây ra để tránh làm to chuyện, ảnh hưởng đến uy tín, hình ảnh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhiều trường hợp mức bồi thường của các doanh nghiệp chưa thỏa đáng so với thiệt hại của người tiêu dùng phải chịu. Người tiêu dùng còn chưa biết quyền của mình khi mua hàng hay sử dụng dịch vụ, và cũng một phần là vì việc khiếu nại, hay khiếu kiện các doanh nghiệp thường mất thời gian và tốn tiền, trong khi thiệt hại cũng không đáng kể. Chính vì tâm lý e ngại này của người tiêu dùng, mà những nhiều người kinh doanh vẫn cố tình vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, việc giải quyết các tranh chấp về quyền lợi của người tiêu dùng cũng đang gặp rất nhiều khó khăn, vì những vụ việc tranh chấp này có thể được đưa ra xử lý tại cơ quan cấp xã, huyện. Nhưng vì việc rất ít trường hợp các cơ quan này sử lý những tình huống tương tự nên hầu như họ rất ngại, và một phần cũng do không nắm bắt được các quy định của pháp luật liên quan đến vấn đề này. Còn nếu khởi kiện tại Tòa án thì quy trình thực hiện, tiến hành việc khởi kiện còn cứng nhắc, khó khăn cho người tiêu dùng, cũng như đòi hỏi người tiêu dùng phải có đầy đủ chứng từ giao dịch cũng như các các tài liệu chứng minh được vi phạm của tổ chức, cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ thì mới tiếp nhận vụ việc. Chính vì vậy, gây rất nhiều khó khăn cho người tiêu dùng có thể đưa vụ việc ra ánh sáng, đem lại quyền lợi cho mình cũng như rất nhiều người tiêu dùng khác.

Về vấn đề vi phạm các quy định về việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vẫn diễn ra một cách thường xuyên và dưới nhiều hình thức khác nhau mặc dù hiện nay trên cả nước đã có tới 50 Hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở các tỉnh thành phố trên cả nước. Theo thống kê của Bộ Công thương và Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thì đã có rất nhiều công tác giải quyết các khiếu nại của người tiêu dùng. Hằng năm, hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên cả nước giải quyết được khoảng 4.000 vụ với tỷ lệ thành công từ 80 đến 82%, một số hội như Hải Phòng, Hà Tĩnh, Kiên Giang, tỷ lệ giải quyết thành công lên đến 90%. Tuy nhiên, đây là một con số quá nhỏ so với những vụ việc vi phạm trên thực tế. Vì dù theo quy định của pháp luật thì các Hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được trao cho quyền xử lý các vụ việc về vi phạm quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, nhưng trên thực tế để thực thi các quy định của pháp luật thì quá khó khăn, dẫn đến tình trạng vai trò của hiệp hội này còn mờ nhạt.

Trên thực tế các vi phạm quyền lợi người tiêu dùng rất nhỏ, và diễn ra hằng ngày mà không có cơ chế quản lý như: Tính không đúng cước phí điện thoại, taxi, bị lừa đảo khi mua hàng qua mạng, mua xăng dầu sai giá,…  Và  các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng chưa có đủ nguồn nhân lực để có thể tuyên truyền, phổ biến kiến thức người tiều dùng về các quy định của pháp luật vì  bản thân những người tư vấn cho người tiêu dùng còn chưa am hiểu một cách đầy đủ, đúng ý nghĩa của các quy định pháp luật.

Biện pháp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Đặc biệt tại thời điểm hội nhập, kinh tế xã hội, Việt Nam đã tham gia vào rất nhiều Hiệp định thương mại tự do đa phương như ASEAN, APEC, WTO,.. và cả hiệp định thương mại song phương Việt Nam – Hàn Quốc, Việt Nam- Nhật Bản,.. thì vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng càng phải được chú trọng, quan tâm hơn. Để có thể bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được tốt hơn thì các cấp, các ngành cần phải tăng cường các biện pháp để có thể bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng một cách tốt nhất.  Ví dụ như:

Tăng cường thông tin cho người tiêu dùng để có thể nhận biết được hàng giả, hàng kém chất lượng.

Tăng cường giám sát các cơ sở sản xuất, kinh doanh, khuyến khích người tiêu dùng lên án, tẩy chay hàng hóa của doanh nghiệp vi phạm quyền lợi người tiêu dùng.

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền phổ biến Luật Bảo vệ người tiêu dùng trong mọi người dân. Các bộ ban ngành, tổ chức xã hội cần cụ thể hóa trách nhiệm về  việc quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đề cao và giám sát chặt chẽ trách nhiệm tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh, lưu thông hàng hóa, sản phẩm phục vụ người tiêu dùng.

Người tiêu dùng cần thể hiện sự nhạy bén, thông thái, tự bảo vệ, chung tay bảo vệ cộng đồng và chất lượng cuộc sống.

 

Thực tế thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Đánh giá bài viết

Gửi Bình Luận

avatar